Το σιτάρι είναι μία από τις πιο σημαντικές τροφές παγκοσμίως, καθώς καλύπτει μεγάλο μέρος των καθημερινών θερμιδικών αναγκών του ανθρώπου. Ο καρπός του αποτελείται κυρίως από άμυλο, το οποίο επηρεάζει τόσο τη γεύση και την επεξεργασία του προϊόντος όσο και την επίδρασή του στην υγεία. Ένα ιδιαίτερα ωφέλιμο είδος αμύλου είναι το λεγόμενο ανθεκτικό άμυλο, το οποίο δεν χωνεύεται εύκολα και λειτουργεί όπως οι φυτικές ίνες, βοηθώντας τον οργανισμό και τη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα. Μέχρι σήμερα, όμως, οι ποικιλίες σιταριού με περισσότερο ανθεκτικό άμυλο είχαν συνήθως μικρότερους καρπούς και χαμηλότερη παραγωγή.
Η ερευνητική ομάδα από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο του Χενάν στην Κίνα εντόπισε ένα γονίδιο με την ονομασία TaJAZ1, το οποίο φαίνεται να επηρεάζει τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα του αμύλου στο σιτάρι. Το γονίδιο αυτό είναι ιδιαίτερα ενεργό την περίοδο που «γεμίζει» ο καρπός και συσσωρεύεται το άμυλο. Για να κατανοήσουν καλύτερα τη λειτουργία του, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τη μέθοδο CRISPR, μια σύγχρονη τεχνική γενετικής επεξεργασίας, για να απενεργοποιήσουν το συγκεκριμένο γονίδιο σε δύο πειραματικές σειρές σιταριού. Με απλά λόγια, «έσβησαν» το TaJAZ1 και παρακολούθησαν τι θα συμβεί.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Τα φυτά χωρίς το γονίδιο αυτό παρήγαγαν βαρύτερους καρπούς και μεγαλύτερη συνολική ποσότητα σιταριού. Ταυτόχρονα, το ανθεκτικό άμυλο σχεδόν διπλασιάστηκε, κάτι που σημαίνει πιο υγιεινό τελικό προϊόν χωρίς απώλεια στην παραγωγή. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το TaJAZ1 λειτουργεί σαν «φρένο» σε ένζυμα που σχετίζονται με την παραγωγή και τη δομή του αμύλου. Όταν το γονίδιο απενεργοποιείται, το φυτό παράγει περισσότερο και καλύτερης ποιότητας άμυλο.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτή η ανακάλυψη ανοίγει τον δρόμο για νέες ποικιλίες σιταριού που θα συνδυάζουν υψηλή παραγωγή με βελτιωμένη διατροφική αξία. Σε βάθος πενταετίας έως δεκαετίας, τέτοια σιτάρια θα μπορούσαν να συμβάλουν τόσο στη διατροφική ασφάλεια όσο και στη βελτίωση της υγείας, ιδιαίτερα για άτομα με διαβήτη ή προβλήματα μεταβολισμού.
Πηγές:
1. cibum.gr
2. Yuan, S., Zhang, D., Xiao, Y., Wang, X., Liu, H., Wang, J., Zhang, H., Kang, G. (2025). TaJAZ1-mediated transcriptional regulation of starch biosynthesis synergistically enhances resistant starch content and yield in wheat. The Crop Journal, 13(6), 1731–1745. https://doi.org/10.1016/j.cj.2025.09.021.
