Τι είναι το αδέλφωμα;
Αδέλφωμα ονομάζεται η έκπτυξη νέων βλαστών (αδέλφια) από πλευρικούς οφθαλμούς, οι οποίοι σχηματίζονται στις μασχάλες των πρώτων φύλλων του ακραίου οφθαλμού. Οι οφθαλμοί αυτοί μπορούν, υπό κατάλληλες συνθήκες, να αναπτυχθούν και να δώσουν νέους βλαστούς που λειτουργούν ως ανεξάρτητες παραγωγικές μονάδες.
Η ενεργοποίηση και ανάπτυξη των πλευρικών οφθαλμών ρυθμίζεται από την ισορροπία των φυτοορμονών στο φυτό. Σε περιπτώσεις όπου το ακραίο μερίστωμα καταστραφεί, οι οφθαλμοί που βρίσκονται σε λήθαργο ενεργοποιούνται και σχηματίζουν αδέλφια. Ο ρυθμός έκπτυξης των αδελφών αποτελεί γενετικό χαρακτηριστικό της ποικιλίας, ωστόσο επηρεάζεται έντονα από τις περιβαλλοντικές συνθήκες, οι οποίες καθορίζουν κυρίως τη δυνατότητα ενεργοποίησης των οφθαλμών και όχι τον συνολικό αριθμό τους.
Αδέλφωμα στα χειμερινά σιτηρά
Στα χειμερινά σιτηρά, όπως το σιτάρι, ο σχηματισμός αδελφών μπορεί να ξεκινήσει από το φθινόπωρο και να συνεχιστεί κατά τη διάρκεια του χειμώνα, εφόσον δεν επικρατήσουν ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες. Σε συνθήκες ήπιου χειμώνα, μπορεί να σχηματιστούν αρκετά αδέλφια, γεγονός που αυξάνει το δυναμικό της καλλιέργειας.
Το αδέλφωμα ευνοείται σε βραχύημερες συνθήκες και με μεγάλη ηλιοφάνεια, καθώς το φως που φθάνει στη βάση των φυτών διεγείρει την ανάπτυξη των πλευρικών οφθαλμών. Επιπλέον, χαμηλές θερμοκρασίες που περιορίζουν την υπερβολική επιμήκυνση των φυτών και επιτρέπουν καλύτερη διείσδυση του φωτός στη βάση τους, συμβάλλουν θετικά στη διαδικασία του αδελφώματος.
Παράγοντες που επηρεάζουν το αδέλφωμα
Η ένταση και η διάρκεια του αδελφώματος επηρεάζονται από πληθώρα καλλιεργητικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Πρώιμη σπορά, γόνιμα εδάφη με επάρκεια αζώτου, ικανοποιητική εδαφική υγρασία και καλές φυσικές συνθήκες του εδάφους ευνοούν σημαντικά τον σχηματισμό αδελφών. Επίσης, η αραιή σπορά και η χρήση μεγάλων και υγιών σπόρων ενισχύουν την ικανότητα του φυτού να αδελφώνει.
Αντίθετα, στα σιτηρά που σπέρνονται την άνοιξη, οι υψηλές θερμοκρασίες περιορίζουν τη διάρκεια της βλαστικής ανάπτυξης, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μικρού αριθμού αδελφών. Η συντομότερη αυτή περίοδος δεν επιτρέπει την πλήρη αξιοποίηση του αδελφώματος, γεγονός που διαφοροποιεί σημαντικά την ανάπτυξη των ανοιξιάτικων από τα φθινοπωρινά σιτηρά.
Το αδέλφωμα αποτελεί κρίσιμο στάδιο για την απόδοση του σιταριού και εξαρτάται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά της ποικιλίας όσο και από τις επικρατούσες περιβαλλοντικές και καλλιεργητικές συνθήκες. Η σωστή επιλογή χρόνου σποράς, η επάρκεια θρεπτικών στοιχείων και η καλή διαχείριση της καλλιέργειας μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη βελτιστοποίηση του αδελφώματος και, κατ’ επέκταση, στη μεγιστοποίηση της παραγωγής.
Πηγή: Παπακώστας Δ. – Τασιοπούλου, Σιτηρά & Ψυχανθή, Εκδόσεις Σύγχρονη Παιδεία, Θεσσαλονίκη, 2012.
